Polskie przypadki: tabela końcówek i ćwiczenia przed egzaminem B1
Opublikowano 17 października 2026
Polski ma siedem przypadków, a forma wyrazu zależy od tego, co stoi przed nim: czasownik, przyimek, przeczenie albo liczba. Poniżej są pytania i zastosowania każdego przypadku, końcówki na czterech wzorach i ćwiczenia z odpowiedziami — w zakresie, którego wymaga lista gramatyczna dla B1.
W skrócie
- Siedem przypadków: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz. Na B1 przepisy wymieniają funkcje każdego z nich.
- W liczbie mnogiej celownik, narzędnik i miejscownik mają te same końcówki we wszystkich rodzajach: -om, -ami, -ach.
- Na państwowym B1 odmiana to zadanie 1 bloku gramatyki (10 luk, 5 punktów), a przyimki — zadanie 8.
Jakie są przypadki i na jakie pytania odpowiadają?
Każdy przypadek ma swoje pytania i swoje typowe miejsca w zdaniu. Pytanie pomaga, gdy nie wiesz, jaka forma pasuje: „Czekam na (kogo? co?) autobus” — to biernik.
| Przypadek | Pytania | Kiedy go używasz | Przykład |
|---|---|---|---|
| mianownik | kto? co? | podmiot zdania; po „to jest” | Anna pracuje w banku. |
| dopełniacz | kogo? czego? | po przeczeniu (nie mam, nie lubię); po do, z, bez, dla, u; po szukać, potrzebować; po ilości (dużo, kilo, pięć) | Nie mam samochodu. Idę do apteki. |
| celownik | komu? czemu? | komu coś dajesz, mówisz, pomagasz; podobać się, dziękować | Daję prezent siostrze. |
| biernik | kogo? co? | dopełnienie po mam, lubię, widzę, kupuję; na i w z pytaniem „dokąd?” | Lubię kawę. Jadę na dworzec. |
| narzędnik | (z) kim? (z) czym? | po być + rzeczownik (zawód); z w znaczeniu „razem z”; za, przed, nad, pod, między; interesować się | Jestem lekarzem. Piję herbatę z cytryną. |
| miejscownik | o kim? o czym? | tylko z przyimkiem: w, na, o, przy, po | Mieszkam w Gdańsku. Rozmawiamy o filmie. |
| wołacz | — | zwrot do kogoś, także na początku listu | Kochana mamo! Panie Marku! |
Biernik po przeczeniu zmienia się w dopełniacz: „Mam samochód” — „Nie mam samochodu”. To jedna z najczęstszych pomyłek w pisaniu.
Jakie są końcówki w liczbie pojedynczej?
Rodzaj męski odmienia się inaczej dla osób i zwierząt (student) niż dla rzeczy (dom): w bierniku żywotny przybiera formę dopełniacza, nieżywotny — mianownika.
| Przypadek | m. żywotny | m. nieżywotny | ż. | n. |
|---|---|---|---|---|
| mianownik (M) | student | dom | kawa | miasto |
| dopełniacz (D) | studenta | domu | kawy | miasta |
| celownik (C) | studentowi | domowi | kawie | miastu |
| biernik (B) | studenta | dom | kawę | miasto |
| narzędnik (N) | studentem | domem | kawą | miastem |
| miejscownik (Ms) | (o) studencie | (o) domu | (o) kawie | (o) mieście |
| wołacz (W) | studencie! | domu! | kawo! | miasto! |
- Dopełniacz rodzaju męskiego nieżywotnego bywa na -a albo na -u (zeszytu, stołu — ale Krakowa, chleba). Tego trzeba się uczyć ze słowem.
- Celownik rodzaju męskiego to zwykle -owi; kilka krótkich słów ma -u: panu, psu, kotu, bratu, ojcu.
- W miejscowniku i celowniku rodzaju żeńskiego spółgłoska często się zmienia: Polska — w Polsce, ręka — w ręce, droga — na drodze.
Jakie są końcówki w liczbie mnogiej?
Liczba mnoga jest prostsza: celownik, narzędnik i miejscownik mają we wszystkich rodzajach -om, -ami i -ach. Trudne są mianownik męskoosobowy (studenci, Polacy, panowie) i dopełniacz.
| Przypadek | m. osobowy | m. nieosobowy | ż. | n. |
|---|---|---|---|---|
| mianownik (M) | studenci | domy | kawy | miasta |
| dopełniacz (D) | studentów | domów | kaw | miast |
| celownik (C) | studentom | domom | kawom | miastom |
| biernik (B) | studentów | domy | kawy | miasta |
| narzędnik (N) | studentami | domami | kawami | miastami |
| miejscownik (Ms) | (o) studentach | (o) domach | (o) kawach | (o) miastach |
| wołacz (W) | studenci! | domy! | kawy! | miasta! |
Tylko rzeczowniki męskoosobowe mają biernik równy dopełniaczowi w liczbie mnogiej: „widzę studentów”, ale „widzę studentki”, „widzę domy”. Kilka słów ma w narzędniku -mi: ludźmi, dziećmi, przyjaciółmi.
Który przyimek wymaga którego przypadku?
Przyimki z, w, na i za występują w dwóch wierszach — przypadek wybiera znaczenie. „Jestem na poczcie” (gdzie? — miejscownik), ale „Idę na pocztę” (dokąd? — biernik). Do miast i krajów jedzie się z do: „do Krakowa”, „do Niemiec”.
| Przypadek | Przyimki | Przykłady |
|---|---|---|
| dopełniacz | do, z (skąd?), od, bez, dla, u, obok, koło, podczas | do Krakowa, z Polski, u lekarza, bez cukru |
| celownik | dzięki, przeciw(ko) | dzięki tobie, przeciwko planowi |
| biernik | na, w (dokąd?), przez, za (za co?), o (prosić o) | na pocztę, w góry, przez park, dziękuję za pomoc, proszę o rachunek |
| narzędnik | z (razem z), za, przed, nad, pod, między (gdzie?) | z bratem, przed domem, nad morzem, między oknem a drzwiami |
| miejscownik | w, na, o, przy, po (gdzie? o czym?) | w szkole, na poczcie, o pracy, przy oknie, po lekcji |
Gdzie przypadki są na egzaminie?
Lista zagadnień gramatycznych dla B1 w rozporządzeniu wymienia funkcje wszystkich siedmiu przypadków, z przyimkami i bez nich. Na państwowym B1 sprawdza je wprost blok gramatyki: w zadaniu 1 wybierasz formę rzeczownika, przymiotnika albo zaimka (10 luk, 5 punktów), w zadaniu 8 — przyimek (5 luk, 2,5 punktu). To samo w 14 arkuszach z sesji 2021–2024.
Poprawność gramatyczna B1: osiem zadań w każdym arkuszu
- 1Odmiana rzeczowników, przymiotników, zaimkówwybór formy · 10 luk5 p.
- 2Spójnikiwyrazy z ramki · 5 luk2,5 p.
- 3Stopniowaniewybór formy · 5 luk2,5 p.
- 4Czasywpisujesz sam · 10 luk5 p.
- 5Pytanie o część zdaniawpisujesz sam · 5 luk2,5 p.
- 6Przekształcenie zdaniawpisujesz sam · 5 luk5 p.
- 7Aspekt i trybywybór formy · 10 luk5 p.
- 8Przyimkiwyrazy z ramki · 5 luk2,5 p.
Zadania 1, 4, 6, 7 dają 20 z 30 punktów. W zadaniu 6 każda luka jest warta punkt, w pozostałych — pół.
W telc blok „Elementy języka” to 18 luk w 20 minut. Co jest w każdym zadaniu, opisuje strona zadania telc; osiem zadań państwowego B1 — artykuł gramatyka na państwowym B1.
Ćwiczenia: wpisz właściwą formę
Wpisz wyraz z nawiasu w odpowiedniej formie. Pod każdym zdaniem jest odpowiedź i przypadek z tym, co go wywołuje.
- Idę do ___ (apteka).
Odpowiedź
apteki — dopełniacz (do + D)
- Nie mam dziś ___ (czas).
Odpowiedź
czasu — dopełniacz (nie mam + D)
- Mieszkamy w ___ (Kraków).
Odpowiedź
Krakowie — miejscownik (w + gdzie?)
- Jutro rano jadę na ___ (dworzec).
Odpowiedź
dworzec — biernik (na + dokąd?)
- Daję kwiaty ___ (mama).
Odpowiedź
mamie — celownik (dać komu?)
- Rozmawiamy o ___ (praca).
Odpowiedź
pracy — miejscownik (rozmawiać o + Ms)
- Piję kawę z ___ (mleko).
Odpowiedź
mlekiem — narzędnik (z = razem z)
- Mój brat jest ___ (lekarz).
Odpowiedź
lekarzem — narzędnik (być + rzeczownik)
- Szukamy ___ (nowe mieszkanie).
Odpowiedź
nowego mieszkania — dopełniacz (szukać + D)
- Czekam na ___ (autobus) już dziesięć minut.
Odpowiedź
autobus — biernik (czekać na + B)
- Kupujemy dwa kilo ___ (jabłka).
Odpowiedź
jabłek — dopełniacz (ilość + D)
- Od roku interesuję się ___ (historia).
Odpowiedź
historią — narzędnik (interesować się + N)
- Często pomagam ___ (moi rodzice).
Odpowiedź
moim rodzicom — celownik (pomagać komu?)
- Widzę ___ (twoi koledzy) przed kinem.
Odpowiedź
twoich kolegów — biernik (widzieć kogo? — męskoosobowy: B = D)
- Dzień dobry, panie ___ (profesor)!
Odpowiedź
profesorze — wołacz (zwrot do kogoś)