Polskie czasowniki: odmiana, czasy i aspekt — tabele i ćwiczenia przed egzaminem B1
Opublikowano 17 października 2026
Czasownik w czasie teraźniejszym odmieniasz według końcówek „ja” i „ty”, przeszły tworzysz od bezokolicznika z -ł-, a przyszły zależy od aspektu: „będę czytać”, ale „przeczytam”. Poniżej są tabele dla każdego z tych kroków, czasowniki nieregularne i ćwiczenia z odpowiedziami — w zakresie listy gramatycznej dla B1.
W skrócie
- Formy „ja” i „ty” mówią, jak odmienia się cały czasownik: czytam, czytasz — czytają; piszę, piszesz — piszą; mówię, mówisz — mówią.
- Czasownik dokonany nie ma czasu teraźniejszego: „przeczytam” to już przyszłość. Niedokonany tworzy przyszły z „będę”.
- Na państwowym B1 czasy to zadanie 4 bloku gramatyki (10 luk do wpisania), a aspekt i tryby — zadanie 7 (10 luk).
Jak odmieniać czasownik w czasie teraźniejszym?
Popatrz na formy „ja” i „ty” — pokazują wzór, a reszta form idzie za nim. Bezokolicznik nie zawsze go zdradza: pisać daje „piszę”, a czytać „czytam”, choć oba kończą się na -ać.
| Wzór (ja, ty) | Przykład | ja, ty, on/ona, my, wy, oni |
|---|---|---|
| -am, -asz | czytać | czytam, czytasz, czyta, czytamy, czytacie, czytają |
| -em, -esz | rozumieć | rozumiem, rozumiesz, rozumie, rozumiemy, rozumiecie, rozumieją |
| -ę, -esz | pisać | piszę, piszesz, pisze, piszemy, piszecie, piszą |
| -ę, -isz | mówić | mówię, mówisz, mówi, mówimy, mówicie, mówią |
| -ę, -ysz | leżeć | leżę, leżysz, leży, leżymy, leżycie, leżą |
Kilka częstych czasowników trzeba znać na pamięć:
| Czasownik | ja, ty, on/ona, my, wy, oni |
|---|---|
| być | jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są |
| mieć | mam, masz, ma, mamy, macie, mają |
| iść | idę, idziesz, idzie, idziemy, idziecie, idą |
| jechać | jadę, jedziesz, jedzie, jedziemy, jedziecie, jadą |
| chcieć | chcę, chcesz, chce, chcemy, chcecie, chcą |
| móc | mogę, możesz, może, możemy, możecie, mogą |
| jeść | jem, jesz, je, jemy, jecie, jedzą |
| wiedzieć | wiem, wiesz, wie, wiemy, wiecie, wiedzą |
| brać | biorę, bierzesz, bierze, bierzemy, bierzecie, biorą |
Jak tworzyć czas przeszły?
Od bezokolicznika odejmujesz -ć i dodajesz -ł- z końcówką rodzaju i osoby: robić → robił → robiłem. W liczbie mnogiej formę wybiera to, czy w grupie jest choć jeden mężczyzna: „oni robili”, „one robiły”.
| Osoba | m. / męskoosobowe | ż., n. / niemęskoosobowe |
|---|---|---|
| ja | robiłem | robiłam |
| ty | robiłeś | robiłaś |
| on / ona / ono | robił | robiła / robiło |
| my | robiliśmy | robiłyśmy |
| wy | robiliście | robiłyście |
| oni / one | robili | robiły |
Czasowniki na -eć mają w formie męskoosobowej -eli: mieć — mieli, chcieć — chcieli, widzieć — widzieli. W pisaniu to częsty błąd: „mieli”, nie „miali”.
| Czasownik | on | ona | oni | ja (m. / ż.) |
|---|---|---|---|---|
| iść | szedł | szła | szli | szedłem / szłam |
| jeść | jadł | jadła | jedli | jadłem / jadłam |
| móc | mógł | mogła | mogli | mogłem / mogłam |
| mieć | miał | miała | mieli | miałem / miałam |
| chcieć | chciał | chciała | chcieli | chciałem / chciałam |
| wziąć | wziął | wzięła | wzięli | wziąłem / wzięłam |
Jak tworzyć czas przyszły?
To zależy od aspektu. Czasownik niedokonany tworzy przyszły złożony: „będę” z bezokolicznikiem albo z formą na -ł — obie są poprawne i obie są na liście B1. Czasownik dokonany ma przyszły prosty: odmieniasz go jak teraźniejszy, a znaczy przyszłość.
| Osoba | niedokonany: czytać | dokonany: przeczytać |
|---|---|---|
| ja | będę czytać / będę czytał(a) | przeczytam |
| ty | będziesz czytać / będziesz czytał(a) | przeczytasz |
| on / ona | będzie czytać / będzie czytał(a) | przeczyta |
| my | będziemy czytać / będziemy czytali (czytały) | przeczytamy |
| wy | będziecie czytać / będziecie czytali (czytały) | przeczytacie |
| oni / one | będą czytać / będą czytali (czytały) | przeczytają |
Aspekt: kiedy niedokonany, a kiedy dokonany?
Niedokonany mówi o czynności — trwa, powtarza się, nie wiadomo, czy się skończyła: „Marek czytał książkę przez dwie godziny”. Dokonany mówi o wyniku albo o jednym zamkniętym zdarzeniu: „Marek przeczytał całą książkę”. Podpowiadają słowa wokół: codziennie, często, zawsze, długo idą z niedokonanym; już, wreszcie, nagle — z dokonanym.
| Niedokonany | Dokonany |
|---|---|
| robić | zrobić |
| pisać | napisać |
| czytać | przeczytać |
| jeść | zjeść |
| kupować | kupić |
| dawać | dać |
| brać | wziąć |
| mówić | powiedzieć |
| oglądać | obejrzeć |
| wracać | wrócić |
| otwierać | otworzyć |
| spotykać się | spotkać się |
- Najczęściej dokonany powstaje z przedrostkiem: na-, prze-, z-, po-, u- (pisać — napisać, czytać — przeczytać).
- Część par różni się przyrostkiem: kupować — kupić, wracać — wrócić, otwierać — otworzyć.
- Kilka par to zupełnie różne słowa: brać — wziąć, mówić — powiedzieć. Tych trzeba się uczyć w parze.
Tryb przypuszczający i rozkazujący
Przypuszczający tworzysz od formy przeszłej z „by”: zrobiłbym / zrobiłabym, zrobiłbyś / zrobiłabyś, zrobiłby / zrobiłaby, zrobilibyśmy / zrobiłybyśmy, zrobilibyście / zrobiłybyście, zrobiliby / zrobiłyby. Po „gdyby” stoi forma na -ł: „Gdybyśmy mieli czas, pojechalibyśmy w góry”.
Rozkazujący zwykle powstaje z formy 3. osoby czasu teraźniejszego (czyta → czytaj, mówi → mów, zrobi → zrób). Dla innych osób jest „niech”: „Niech pan usiądzie”, „Niech oni zaczekają”.
| Czasownik | ty, my, wy |
|---|---|
| czytać | czytaj, czytajmy, czytajcie |
| pisać | pisz, piszmy, piszcie |
| mówić | mów, mówmy, mówcie |
| iść | idź, idźmy, idźcie |
| zrobić | zrób, zróbmy, zróbcie |
| wziąć | weź, weźmy, weźcie |
Gdzie czasowniki są na egzaminie?
Lista zagadnień gramatycznych dla B1 wymienia czas teraźniejszy, przeszły obu aspektów, przyszły prosty i złożony w obu formach, tryb rozkazujący i przypuszczający oraz aspekt z tworzeniem form dokonanych. Na państwowym B1 sprawdzają je dwa zadania bloku gramatyki. W zadaniu 4 sam wpisujesz formę czasownika z nawiasu (10 luk, 5 punktów): w 8 arkuszach to czas teraźniejszy i przeszły, w 6 — teraźniejszy i przyszły. W zadaniu 7 wybierasz formę: aspekt i tryby (10 luk, 5 punktów).
Poprawność gramatyczna B1: osiem zadań w każdym arkuszu
- 1Odmiana rzeczowników, przymiotników, zaimkówwybór formy · 10 luk5 p.
- 2Spójnikiwyrazy z ramki · 5 luk2,5 p.
- 3Stopniowaniewybór formy · 5 luk2,5 p.
- 4Czasywpisujesz sam · 10 luk5 p.
- 5Pytanie o część zdaniawpisujesz sam · 5 luk2,5 p.
- 6Przekształcenie zdaniawpisujesz sam · 5 luk5 p.
- 7Aspekt i trybywybór formy · 10 luk5 p.
- 8Przyimkiwyrazy z ramki · 5 luk2,5 p.
Zadania 1, 4, 6, 7 dają 20 z 30 punktów. W zadaniu 6 każda luka jest warta punkt, w pozostałych — pół.
W zadaniu 4 nie ma podpowiedzi: forma musi być dokładna, łącznie z końcówką osoby i rodzaju. Cały blok opisuje artykuł gramatyka na państwowym B1; końcówki rzeczowników — polskie przypadki.
Ćwiczenia: wpisz właściwą formę
Wpisz czasownik z nawiasu w odpowiedniej formie. Gdzie w nawiasie są dwa czasowniki, wybierz aspekt. Pod każdym zdaniem jest odpowiedź i wskazówka.
- Codziennie ___ (czytać, ja) wiadomości w internecie.
Odpowiedź
czytam — czas teraźniejszy (-am, -asz)
- Czy ___ (rozumieć, ty) to zdanie?
Odpowiedź
rozumiesz — czas teraźniejszy (-em, -esz)
- Oni zawsze ___ (pisać) maile wieczorem.
Odpowiedź
piszą — czas teraźniejszy (-ę, -esz)
- Wy naprawdę dobrze ___ (mówić) po polsku.
Odpowiedź
mówicie — czas teraźniejszy (-ę, -isz)
- Moi rodzice ___ (mieć) dom pod Krakowem.
Odpowiedź
mają — czas teraźniejszy (mam, masz)
- Wczoraj Anna ___ (pójść) do lekarza.
Odpowiedź
poszła — czas przeszły (pójść: poszedł, poszła)
- W sobotę oni długo ___ (oglądać) film.
Odpowiedź
oglądali — czas przeszły (męskoosobowe: -li)
- Moi koledzy nie ___ (móc) przyjść na spotkanie.
Odpowiedź
mogli — czas przeszły (móc: mógł, mogli)
- Koleżanki ___ (chcieć) iść do kina.
Odpowiedź
chciały — czas przeszły (niemęskoosobowe: -ły)
- Jutro rano ___ (kupić, ja) bilety.
Odpowiedź
kupię — czas przyszły (dokonany: forma jak teraźniejsza)
- W przyszłym roku ___ (studiować, my) w Poznaniu.
Odpowiedź
będziemy studiować (albo: będziemy studiowali) — czas przyszły (niedokonany: być + bezokolicznik albo forma na -ł)
- Marek ___ (czytać / przeczytać) już tę książkę i może ci ją pożyczyć.
Odpowiedź
przeczytał — aspekt (już, wynik: dokonany)
- Codziennie ___ (wracać / wrócić, ja) do domu o szóstej.
Odpowiedź
wracam — aspekt (codziennie, powtarzanie: niedokonany)
- Gdybyśmy mieli więcej czasu, ___ (pojechać, my) w góry.
Odpowiedź
pojechalibyśmy — tryb przypuszczający (gdyby + forma na -ł + by)
- ___ (otworzyć, ty) okno, proszę!
Odpowiedź
Otwórz — tryb rozkazujący (otworzy → otwórz)