Jak powstaje tryb rozkazujący od „robić”?

Od 3. osoby „robi”: odcinasz -i, „o” przechodzi w „ó” — „rób”, „róbmy”, „róbcie”.

Dlaczego „nie otwieraj”, a nie „nie otwórz”?

Zakaz zwykle stoi w aspekcie niedokonanym; dokonany po „nie” brzmi jak ostrzeżenie przed przypadkiem („Nie zgub kluczy!”).

Jak wydać polecenie grzecznie?

„Proszę” z bezokolicznikiem („Proszę usiąść”) albo „niech pan / pani” z 3. osobą („Niech pani usiądzie”).

Od którego poziomu trzeba znać tryb rozkazujący?

Lista zagadnień egzaminu państwowego wymienia go już na A2; formy czasowników nieregularnych dochodzą na B2.

Tryb rozkazujący w języku polskim: jak go tworzyć (z ćwiczeniami)

Opublikowano 29 października 2026

Tryb rozkazujący tworzysz od formy 3. osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego: odcinasz końcówkę — „czyta” → „czytaj”, „pisze” → „pisz”, „robi” → „rób”. Dla „my” dodajesz -my, dla „wy” -cie: „czytajmy”, „czytajcie”. Do pozostałych osób służy „niech”: „niech pan usiądzie”, „niech oni zaczekają”.

W skrócie

Ty: forma 3. osoby bez końcówki (czyta → czytaj, mówi → mów); jeśli zostaje trudna grupa spółgłosek, dochodzi -ij (zamknie → zamknij).
Zakaz zwykle stoi w aspekcie niedokonanym („Nie otwieraj!”), jedna prośba — w dokonanym („Otwórz!”).
Lista zagadnień egzaminu państwowego wymienia tryb rozkazujący już na A2; na B1 sprawdza go zadanie 7 bloku gramatyki — „aspekt i tryby”, 10 luk w każdym z 14 arkuszy.

Jak tworzyć tryb rozkazujący?

Weź formę 3. osoby liczby pojedynczej: czasu teraźniejszego dla niedokonanych (czyta, pisze), przyszłego dla dokonanych (zrobi, zamknie).
Odetnij końcówkę -e lub -i, -y: pisze → pisz, mówi → mów. Końcówka -a zostaje, a dochodzi -j: czyta → czytaj.
Jeśli na końcu zostałyby dwie trudne spółgłoski, dodaj -ij: zamknie → zamknij, śpi → śpij.
Dla „my” dodaj -my, dla „wy” -cie: róbmy, róbcie.

W wielu czasownikach „o” zmienia się w „ó”: robi → rób, zrobi → zrób, otworzy → otwórz, wróci → wróć.

Bezokolicznik	on / ona	ty	my	wy
czytać	czyta	czytaj	czytajmy	czytajcie
pisać	pisze	pisz	piszmy	piszcie
robić	robi	rób	róbmy	róbcie
mówić	mówi	mów	mówmy	mówcie
zamknąć	zamknie	zamknij	zamknijmy	zamknijcie
pić	pije	pij	pijmy	pijcie
spać	śpi	śpij	śpijmy	śpijcie

Których form trzeba nauczyć się na pamięć?

Kilka częstych czasowników ma formy nieregularne. Lista zagadnień B2 wymienia osobno tryb rozkazujący czasowników nieregularnych — „weź”, „włóż”, „wynieśmy”.

Bezokolicznik	ty	wy
być	bądź	bądźcie
mieć	miej	miejcie
jeść	jedz	jedzcie
wiedzieć	wiedz	wiedzcie
iść	idź	idźcie
wziąć	weź	weźcie
pomóc	pomóż	pomóżcie
usiąść	usiądź	usiądźcie

Jak powiedzieć to grzecznie?

„Niech” + 3. osoba: „Niech pan usiądzie”, „Niech państwo wejdą”. Tak też do osób, których nie ma: „Niech zadzwoni jutro”.
„Proszę” + bezokolicznik: „Proszę usiąść”, „Proszę podać dokument”. Tak brzmią polecenia w arkuszach egzaminu: „Proszę napisać…”.
Pytanie zamiast polecenia: „Czy mógłby pan zamknąć okno?” — tryb przypuszczający jest jeszcze grzeczniejszy.

Formy pan, pani, państwo z czasownikiem w 3. osobie opisuje wpis Pan, Pani, Państwo.

Aspekt w trybie rozkazującym

Prośba o jedną, konkretną czynność stoi zwykle w aspekcie dokonanym: „Zamknij drzwi”, „Przeczytaj ten list”. Zakaz — w niedokonanym: „Nie zamykaj drzwi”, „Nie czytaj tego”. Niedokonany po twierdzeniu brzmi jak zachęta albo ponaglenie: „Siadaj!”, „Mów!”. To dokładnie to, co sprawdza zadanie z aspektu i trybów: wybierasz z pary tę formę, która pasuje do zdania.

Gdzie jest tryb rozkazujący na egzaminie?

Lista zagadnień gramatycznych egzaminu państwowego wymienia tryb rozkazujący na A2 („czytaj, napiszcie, niech idą”), na B1 („bierzcie, napiszmy, uczcie się, niech słuchają”) i na B2, gdzie dochodzą czasowniki nieregularne. Na B1 w każdym z 14 arkuszy w bibliotece zadanie 7 bloku gramatyki dotyczy aspektu i trybów: 10 luk, 5 pkt, wybór formy. Cały blok opisuje wpis gramatyka na B1; odmianę czasowników w czasach — czasowniki.

Ćwiczenia

______ (czekać, ty) chwilę, zaraz wracam!
Odpowiedź
Czekaj — czeka → czekaj
______ (zrobić, wy) to do jutra.
Odpowiedź
Zróbcie — zrobi → zrób + -cie
______ (iść, my) już, jest późno.
Odpowiedź
Chodźmy (albo: Idźmy) — w mowie zwykle „chodźmy”
Nie ______ (otworzyć / otwierać, ty) okna, jest zimno!
Odpowiedź
otwieraj — zakaz — zwykle niedokonany
______ (otworzyć / otwierać, ty), proszę, okno.
Odpowiedź
Otwórz — jedna prośba — dokonany
______ (być, ty) cicho, dziecko śpi.
Odpowiedź
Bądź — forma nieregularna
Niech pan ______ (usiąść).
Odpowiedź
usiądzie — niech + 3. osoba
Proszę ______ (podać) mi sól.
Odpowiedź
podać — proszę + bezokolicznik